Sözlük
İK sözlüğü
Bordro, puantaj ve çalışma mevzuatının günlük dilde en çok sorulan terimleri — her biri sade bir tanım, güncel yasal kurallar ve pratik sorularla. İK ekipleri ve işini kendi yürüten küçük şirketler için yazıldı.
Oryantasyon nedir?
Oryantasyon, işe yeni başlayan çalışanın şirketi, ekibini, görevlerini ve çalışma düzenini tanımasını sağlayan planlı uyum sürecidir. İlk gün ve ilk haftalarda yürütülen tanışma, bilgilendirme ve eğitim adımlarını kapsar. Amacı, yeni çalışanın kendini ait hissetmesi ve işinde en kısa sürede verimli hâle gelmesidir. Bu yönüyle daha uzun soluklu işe alıştırma sürecinin ilk adımıdır.
Puantaj nedir?
Puantaj, çalışanların işe geliş gidişlerinin, çalıştıkları gün ve saatlerin, fazla mesailerin, izinlerin ve devamsızlıkların düzenli olarak kaydedilmesidir. Bu kayıtların gün gün işlendiği tabloya puantaj cetveli denir. Bordro puantaja dayanır: aylık ücret, fazla mesai tutarı ve SGK'ya bildirilen prim gün sayısı bu kayıtlardan hesaplanır. İşveren, çalışma sürelerini belgelemekle yükümlüdür.
Puantör nedir?
Puantör, çalışanların işe giriş-çıkış, çalışma günü, vardiya, izin, devamsızlık ve fazla mesai kayıtlarını toplayıp kontrol eden ve ay sonunda bordroya esas puantaj verisini hazırlayan kişidir. Puantör bordroyu hesaplayan kişi olmak zorunda değildir: temel sorumluluğu, çalışma süresi verisinin eksiksiz, tutarlı ve onaylı biçimde bordro ekibine ulaşmasını sağlamaktır.
Çalışma belgesi nedir?
Çalışma belgesi, işten ayrılan çalışana işveren tarafından verilen ve yapılan işin türü ile çalışma süresini gösteren belgedir. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 28. maddesi işverene bu belgeyi düzenleme yükümlülüğü getirir. Gerçeğe aykırı veya geç verilen belge nedeniyle doğan zarardan işveren sorumlu olabilir.
İKYS nedir?
İKYS, yani İnsan Kaynakları Yönetim Sistemi, çalışan kayıtlarını ve işe alım, özlük, izin, çalışma süresi, bordro hazırlığı, performans ve raporlama gibi İK süreçlerini ortak bir veri modeli üzerinde yöneten yazılımdır. Amaç yalnız formları dijitalleştirmek değil, çalışan yaşam döngüsünde tek ve denetlenebilir kayıt oluşturmaktır.
AGİ nedir?
AGİ (Asgari Geçim İndirimi), çalışanın medeni durumuna ve çocuk sayısına göre gelir vergisini azaltarak net ücreti artıran bir vergi indirimiydi. 7349 sayılı Kanun ile 1 Ocak 2022'de kaldırıldı. Yerine, her ücretin asgari ücrete isabet eden kısmını gelir ve damga vergisinden istisna tutan düzenleme geldi. Bugün düzenlenen bordrolarda AGİ satırı yer almaz.
Ücretli izin nedir?
Ücretli izin, çalışanın fiilen çalışmadığı hâlde ücretinin tam olarak ödenmeye devam ettiği yasal izin türlerinin ortak adıdır. Türkiye'de 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında yıllık ücretli izin, mazeret izinleri (evlenme, ölüm, babalık), hafta tatili ve ulusal bayram ile genel tatil günleri ücretli izindir. İşveren bu sürelerde ücret kesintisi yapamaz.
Özlük dosyası nedir?
Özlük dosyası, 4857 sayılı İş Kanunu m.75 gereği işverenin çalıştırdığı her işçi için ayrı ayrı düzenlemek zorunda olduğu belge dosyasıdır. İş sözleşmesi, kimlik bilgileri, SGK bildirgeleri, sağlık raporları ve disiplin kayıtları gibi çalışana ait tüm yasal belgeleri içerir. İşveren bu belgeleri saklamakla, gizli tutmakla ve yetkili makamlara istendiğinde göstermekle yükümlüdür.
PDKS nedir?
PDKS (Personel Devam Kontrol Sistemi), çalışanların işe giriş ve çıkış saatlerini kart, parmak izi, yüz tanıma veya mobil uygulama gibi yöntemlerle kaydeden sistemdir. Toplanan giriş-çıkış verisi çalışılan süreyi ortaya koyar. Bu veri puantaj cetveline işlenir ve bordro hesabının temelini oluşturur. PDKS donanım tabanlı cihazlarla da yalnızca yazılımla da kurulabilir.
ATS nedir?
ATS, yani Aday Takip Sistemi (İngilizce applicant tracking system), bir şirketin işe alım sürecini tek yerden yürüten yazılımdır. İş ilanını yayımlar, gelen başvuruları toplar, adayları aşama aşama ilerletir, mülakat planlar ve tüm yazışma ile değerlendirmeleri adayın kaydında tutar. Amaç, dağınık e-posta ve tablolar yerine izlenebilir tek bir işe alım süreci kurmaktır.
İnsan kaynakları nedir?
İnsan kaynakları (İK), bir şirketin çalışanlarla ilgili tüm süreçlerini — işe alım, işe başlangıç, bordro, izin, performans ve özlük kayıtlarını — planlayan ve yürüten işlevdir. Türkiye'de İK aynı zamanda bir uyum işlevidir: 4857 sayılı İş Kanunu, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, 6331 sayılı İSG Kanunu ve 6698 sayılı KVKK'dan doğan yükümlülükleri işveren adına yerine getirir.
Bordrolama nedir?
Bordrolama, çalışan ücretlerinin her ay hesaplanıp ödenmesini kapsayan sürecin bütünüdür: çalışma verilerinin toplanması, brütten nete hesaplama, vergi ve SGK bildirimlerinin yapılması ve ücret pusulasının çalışana iletilmesi. Bordro bu sürecin sonunda üretilen belgeyi, bordrolama ise o belgeyi doğuran aylık işleyişin tamamını ifade eder. Kısaca bordro çıktı, bordrolama süreçtir.
Kıdem tazminatı nedir?
Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı en az bir yıl çalışmış işçiye, iş sözleşmesinin kanunda sayılan nedenlerle sona ermesi hâlinde ödenen yasal tazminattır. Her tam çalışma yılı için son giydirilmiş brüt ücret üzerinden 30 günlük ücret ödenir, artan süreler oranlanır. Dayanağı, 1475 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesidir.
Kıdem tazminatı tavanı nedir?
Kıdem tazminatı tavanı, bir tam hizmet yılı için ödenebilecek kıdem tazminatının yasal üst sınırıdır. 1475 sayılı İş Kanunu m.14 uyarınca en yüksek devlet memuruna bir hizmet yılı için ödenecek azami emeklilik ikramiyesini aşamaz. 1 Temmuz – 31 Aralık 2026 döneminde tavan 73.729,87 TL'dir ve memur maaş katsayısıyla her Ocak ve Temmuz'da yenilenir.
İşe giriş bildirgesi nedir?
İşe giriş bildirgesi, işverenin yeni işe aldığı çalışanı 5510 sayılı Kanun m.8 uyarınca Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirdiği zorunlu belgedir. Kural olarak en geç sigortalılık başlangıç tarihinden önce e-Sigorta üzerinden verilir. İnşaat, balıkçılık ve tarım işyerlerinde işe başlatılan gün, ilk defa sigortalı çalıştıran işyerlerinde ise bir ay içinde verilebilir.
İş Kanunu nedir?
İş Kanunu, Türkiye'de işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisini düzenleyen temel kanundur. Yürürlükteki metin, 10 Haziran 2003'te yürürlüğe giren 4857 sayılı İş Kanunu'dur. İş sözleşmesinin kurulması ve feshi, ücret, 45 saatlik haftalık çalışma süresi, fazla çalışma, yıllık ücretli izin ve iş güvencesi bu kanunda düzenlenir, m.4'te sayılan işler ise kapsam dışıdır.
Kişisel veri nedir?
Kişisel veri, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.3'e göre kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgidir. Ad, T.C. kimlik numarası, e-posta, konum ve ses kaydı kişisel veridir. Sağlık ve biyometrik veriler ise m.6 kapsamında özel nitelikli sayılır ve ancak daha sıkı şartlarla işlenebilir.
Özel sağlık sigortası nedir?
Özel sağlık sigortası (ÖSS), SGK kapsamındaki genel sağlık sigortasından bağımsız olarak bir sigorta şirketinden alınan ve muayene, tetkik, ameliyat, yatarak tedavi gibi giderleri poliçe teminatları ölçüsünde karşılayan sigortadır. Türkiye'de işverenlerin en sık sunduğu yan haklardan biridir. SGK anlaşmalı hastanelerdeki fark ücretini ödeyen tamamlayıcı sağlık sigortasından (TSS) bu bağımsızlığıyla ayrılır.
Onboarding nedir?
Onboarding — Türkçesi işe alıştırma — yeni çalışanın teklifin kabulüyle başlayan ve rolünde tam üretken hâle gelmesine kadar süren planlı uyum sürecidir. İlk günlerdeki tanıtımı kapsayan oryantasyonun aksine haftalara, çoğu zaman aylara yayılır ve evrak hazırlığını, ilk günü, ilk 90 günü ve refakatçi desteğini tek bir kurgu altında toplar.
İş tanımı nedir?
İş tanımı — uygulamadaki diğer adıyla görev tanımı — bir pozisyonun amacını, görev ve sorumluluklarını, yetkilerini, raporlama ilişkisini ve aranan nitelikleri yazılı olarak belirleyen kurumsal belgedir. İşin ne olduğunu tanımladığı için hem işe alımın hem performans yönetiminin çapasıdır. 4857 sayılı İş Kanunu m.22'deki esaslı değişiklik tartışmalarında da kararlaştırılmış işi gösteren başlıca dayanaktır.
Ücretsiz izin nedir?
Ücretsiz izin, iş sözleşmesinin sona ermeden askıya alındığı dönemdir: çalışan iş görmez, işveren ücret ödemez, SGK primi bildirilmez. 4857 sayılı İş Kanunu yalnızca iki hâlde ücretsiz izni hak olarak tanır — m.56'daki dört güne kadar yol izni ile m.74'teki doğum sonrası altı aya kadar izin. Bunun dışındaki her ücretsiz izin tarafların anlaşmasına bağlıdır.