Vardiya Çalışması ve Yönetmelikler: 2026 Rehberi

Vardiya ya da mevzuattaki adıyla işçi postası, işin farklı çalışan grupları tarafından sırayla yürütüldüğü çalışma düzenidir. Tek vardiyalı bir mağazadan gün boyu açık tesise kadar her işyeri saatleri farklı kurabilir, ancak vardiyanın adı veya uzunluğu çalışma süresi sınırlarını ortadan kaldırmaz.

Sağlam bir plan üç katmanı birlikte gösterir: vardiyanın başlangıç ve bitişi, o vardiyaya atanmış çalışanlar ve gerçekleşen giriş-çıkış kayıtları. Plan bekleneni, devam kaydı gerçekte olanı, puantaj ise bordroya girecek onaylı sonucu anlatır. Bu üçü birbirinin yerine geçmez.

Genel kural haftada en çok 45 saat çalışmadır. Tarafların yazılı anlaşmasıyla süre haftanın günlerine farklı dağıtılabilir. Günlük çalışma yine 11 saati aşamaz ve denkleştirme dönemi sonunda haftalık ortalama normal süreyi geçemez. Sınırlar işyerine veya vardiyaya değil, çalışanın kendisine uygulanır.

4857 sayılı İş Kanunu m.68 uyarınca dört saat veya daha kısa işlerde en az 15 dakika, dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar işlerde en az 30 dakika, 7,5 saatten uzun işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilir. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz, bu nedenle işyerinde geçirilen toplam süre ile net çalışma süresini ayrı izlemek gerekir.

Postalar Yönetmeliği m.3, işverenin posta sayısını, başlama ve bitiş saatlerini, çalışanların adlarını, ara dinlenmelerini, hafta tatillerini ve değişiklikleri çalışanların kolayca görebileceği biçimde ilan etmesini ister. Son dakika mesajları düzenli bir vardiya planının yerini tutmaz.

Planlama kişi bazında yapılmalıdır. Aynı çalışan iki şubede görev alıyorsa veya vardiya değiştiriyorsa toplam çalışma ve dinlenme süresi tek çizelgede görülmelidir. Aksi halde her ekip kendi planında kurala uygun görünürken çalışanın toplamı sınırı aşabilir.

İş Kanunu m.69'a göre gece dönemi en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren dönemdir. Çalışmanın yarısından çoğu bu döneme denk geliyorsa vardiya gece çalışması sayılır. Gece çalışması kural olarak 7,5 saati geçemez.

Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmetleri ile petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması mümkündür. Bu dar istisna bütün vardiyalı işlere yayılmaz. Sektör, işin niteliği ve alınan onay birlikte kontrol edilmelidir.

Postası değiştirilen çalışan, diğer postada başlamadan önce kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmelidir. Gece ve gündüz postaları kural olarak haftalık sırayla değiştirilir. İşin niteliği ve iş sağlığı-güvenliği dikkate alınarak iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir.

Buna ek olarak her çalışana yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir. Vardiya planındaki boş günün gerçekten 24 saatlik kesintisiz dinlenme sağlayıp sağlamadığı, önceki vardiyanın bitişi ile sonraki vardiyanın başlangıcı birlikte okunarak kontrol edilir.

Geçerli bir denkleştirme uygulaması yoksa haftalık 45 saati aşan süre fazla çalışmadır. Normal saat ücretinin yüzde 50 artırımlı karşılığı ödenir. Çalışanın onayı gerekir ve toplam fazla çalışma kişi başına yılda 270 saati geçemez. Sözleşmeyle haftalık süre 45 saatin altındaysa, sözleşme süresini aşıp 45 saate kadar çıkan bölüm farklı bir kategori olan fazla sürelerle çalışmadır.

İşveren fazla çalışma saatlerini gösteren belge düzenlemeli, imzalı nüshayı özlük dosyasında saklamalı ve ödemeyi ücret bordrosunda göstermelidir. Plan tek başına kanıt değildir: gerçekleşen giriş-çıkış, onaylı izin, fazla çalışma onayı ve bordro sonucu aynı kişi ve dönem üzerinden uzlaştırılmalıdır.

Her dönem için önce vardiya şablonlarını ve atamaları yayımlayın, ardından günlük giriş-çıkışları, izinleri ve değişiklikleri kaydedin. Ay sonunda net çalışma, gece çalışması, dinlenme ihlali, fazla mesai ve eksik gün istisnalarını inceleyin. Yalnızca onaylanan toplamları puantaja ve bordroya aktarın. Düzeltmenin kim tarafından ne zaman yapıldığını kaydedin.

Otto HR'da düzenli vardiya şablonları ve çalışan atamaları, mesai kayıtları ve onaylı izinlerle aynı çalışma alanında tutulur. Bu veriler bordroya hazır puantajın kontrolünü kolaylaştırır. Yazılım hukuki değerlendirme yapmaz ve bu rehber hukuki danışmanlık değildir. Özel işkolu, toplu sözleşme veya çalışan grubu için uzman görüşü alın.