Yıllık İzin Devreder mi, Kullanılmayan İzin Yanar mı?

Türk iş hukukunda yıllık iznin yıl sonunda silinmesini öngören hiçbir hüküm yoktur. Tam tersine m.53, izin hakkından vazgeçilemeyeceğini açıkça söyler. Kullanılmayan günler bir sonraki yıla, oradan sonraki yıllara devreder ve bakiye sınırsız birikebilir. İşyeri yönetmeliğine ya da sözleşmeye yazılan "kullanılmayan izin yıl sonunda düşer" türü kayıtlar işçi aleyhine sonuç doğurmaz, geçersizdir. Çalışma sürdüğü müddetçe zamanaşımı da işlemez: on beş yıl önce hak edilip kullanılmamış günler bile bakiyede durur ve fesih anında son ücret üzerinden ücrete dönüşür.

Devrin serbest olması, ertelemenin amaçlandığı anlamına gelmez. Esas olan, her hizmet yılında hak edilen iznin izleyen hizmet yılı içinde kullandırılmasıdır (m.56 ve Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği) ve kanun bu kullandırma yükümlülüğünü işverene yükler — izin dinlenme hakkıdır, işverenin kullandırıp kullandırmama konusunda takdiri yoktur. İzin tarihini belirlemek zaten işverenin yönetim hakkına girdiğinden, işveren birikmeyi çalışanın talebini beklemeden, yıl içine yayılmış bir izin planlaması yaparak da eritebilir.

Kullanılmayan iznin ücrete dönüştüğü tek an fesihtir: m.59, izin ücretini yalnızca iş sözleşmesinin sona ermesine bağlar. Çalışma sürerken "izin yerine para" anlaşması yapılamaz. Yargıtay'ın yerleşik çizgisine göre iş ilişkisi devam ederken ödenen izin ücreti izin hakkını ortadan kaldırmaz, avans niteliği taşır ve fesihte hesaplanacak izin alacağından mahsup edilir. Dinlenme hakkı ise ayakta kalır: işçi o günleri yine fiilen izin olarak talep edebilir. Parayla kapatılmış görünen her izin, hukuken hâlâ açıktır.

Bu kural birikmiş izni işveren için gerçek bir bilanço kalemine çevirir: her kullanılmayan gün, ileride — üstelik fesih tarihindeki son çıplak brüt ücret üzerinden — ödenecek bir yükümlülüktür ve her ücret zammı geçmiş yılların izin borcunu da sessizce büyütür. Fesihte kalan tüm günlerin ücreti tek kalemde ödenir. Bu ödemenin nasıl hesaplandığı ve vergilendiği, işten ayrılırken izin ücretini anlatan ayrı rehber sayfamızın konusudur. İşveren tarafında doğru refleks, bakiyeyi yıl içinde planlı biçimde eritmektir.

İzin ücreti alacağında zamanaşımı 5 yıldır ve süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işlemeye başlar (4857 sayılı İş Kanunu Ek m.3 — 7036 sayılı Kanun'la eklendi — ve m.59). Pratik sonuç ikilidir: çalışırken hiçbir izin günü zamanaşımına uğramaz, fesihten sonra ise birikmiş tüm yılların ücreti 5 yıl içinde talep edilmelidir. Geriye dönük yıllık izin talebinde sınır, iznin kaç yıl önce hak edildiği değil, feshin üzerinden geçen süredir: 12 yıllık birikim de fesihten itibaren 5 yıl içinde istenebilir.

İhtilafta ispat yükü işverendedir: izinlerin kullandırıldığını işveren, imzalı izin kayıt belgesi ya da eşdeğer yazılı belgeyle kanıtlamak zorundadır, tanık beyanı yeterli görülmez. İzin kayıt belgesi tutmak zaten yasal yükümlülüktür (m.56 son fıkra, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği m.20). Kayıt yoksa mahkeme, işçinin izinlerini kullanmadığı yönündeki beyanını esas alır. Yıllar önce fiilen kullandırılmış ama belgelenmemiş izinler, fesihten sonra bir kez daha ödenecek faturaya dönüşür.