Özel sektörde yıllık izin kaç gün?
Özel sektörde yıllık ücretli izin, 4857 sayılı İş Kanunu m.53 uyarınca kıdeme göre belirlenir: hizmet süresi 1–5 yıl (5 dahil) olan işçiye en az 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olana en az 20 gün, 15 yıl ve üzerine en az 26 gün verilir. 18 yaşında ve daha küçük ile 50 yaşında ve daha büyük işçilerde alt sınır 20 gündür.
İş Kanunu m.53 kademeleri
Özel sektör çalışanının yıllık izni tek bir sabit sayı değildir. 4857 sayılı İş Kanunu m.53, kıdeme göre üç alt sınır belirler: 14, 20 ve 26 gün. İzin hakkı, deneme süresi de dahil olmak üzere aynı işverende en az bir tam yılın dolmasıyla doğar. Bir yılı doldurmayan işçinin yasal izin alacağı henüz oluşmamıştır.
Kademeler şöyle işler: hizmet süresi 1–5 yıl (5. yıl dahil) olan işçiye yılda en az 14 gün, 5 yıldan fazla 15 yıldan az olana en az 20 gün, 15 yıl ve daha fazla olana en az 26 gün izin verilir. Bu sayılar taban niteliğindedir: iş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi daha uzun süre öngörebilir, ancak altına inemez. 18 yaşında ve daha küçük ile 50 yaşında ve daha büyük işçiler için kıdemden bağımsız alt sınır 20 gündür.
İki ayrıntı daha önemlidir: yer altı işlerinde çalışan işçilerin izin süreleri, m.53'e 6552 sayılı Kanun'la eklenen fıkra uyarınca dörder gün artırılarak uygulanır (18/24/30). Ayrıca izin süresine denk gelen hafta tatili ile ulusal bayram ve genel tatil günleri izinden sayılmaz (m.56), yani 14 günlük izin, takvimde çoğu zaman 14 günden uzun bir aralığı kapsar.
Memur izninden farkı
Bu sorunun arkasındaki asıl merak genellikle memur–işçi karşılaştırmasıdır. Devlet memurlarının yıllık izni 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.102'de düzenlenir: hizmeti 1 yıldan 10 yıla kadar (10 yıl dahil) olan memura 20 gün, 10 yıldan fazla olana 30 gün. Özel sektörde çalışan herkes ise — beyaz yaka dahil — İş Kanunu'nun 14/20/26 kademelerine tabidir. İki rejim birbirinin yerine geçmez.
Farklar sürelerle sınırlı değildir. İş Kanunu m.56 izne rastlayan hafta tatili ve genel tatilleri izinden saymazken, 657 sayılı Kanun'da böyle bir istisna hükmü yoktur. Memurun iznine denk gelen hafta sonu izin süresinin içinde kalır. Devir tarafında da ayrışırlar: memurun kullanmadığı izin ancak bir sonraki yıla devreder, daha eskisi düşer (657 m.103). İşçinin izni ise çalışma sürdükçe sönmez. Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan günlerin ücreti son çıplak brüt ücret üzerinden ödenir (m.59) ve bu alacakta zamanaşımı 5 yıldır.
| Yasal dayanak | 4857 sayılı İş Kanunu m.53 |
| 1–5 yıl kıdem (5 dahil) | En az 14 gün |
| 5 yıldan fazla, 15 yıldan az | En az 20 gün |
| 15 yıl ve üzeri | En az 26 gün |
| 18 yaş ve altı / 50 yaş ve üzeri | En az 20 gün |
| Yer altı işçileri | Kademeler dörder gün artar (18/24/30) |
| Memur (657 m.102, kıyas) | 1–10 yıl: 20 gün · 10 yıldan fazla: 30 gün |
| Sürelerin niteliği | Alt sınır — sözleşmeyle artırılabilir |
Sık sorulanlar
Beşinci hizmet yılını dolduran işçinin o yıl için hak ettiği izin 14 gündür. 4857 sayılı İş Kanunu m.53/b'deki 20 günlük süre "beş yıldan fazla" hizmet arar. Yerleşik Yargıtay uygulamasına göre işçi 20 günlük izne ilk kez altıncı hizmet yılını doldurduğunda hak kazanır.
4857 sayılı İş Kanunu m.56 uyarınca izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz, izin bu günler kadar fiilen uzar.
m.53'teki 14/20/26 günlük süreler alt sınırdır. İş sözleşmesi, işyeri uygulaması veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin kararlaştırılabilir. Daha kısa süre ise kararlaştırılsa bile geçersizdir.
İş ilişkisi sürdükçe kullanılmayan yıllık izin birikir, yanmaz. Sözleşme hangi nedenle sona ererse ersin, kalan günlerin ücreti son çıplak brüt ücret üzerinden ödenir (4857 m.59) ve bu ücret alacağında zamanaşımı 5 yıldır. Memurda ise durum farklıdır: 657 m.103'e göre izin yalnızca bir sonraki yıla devreder, daha eskisi düşer.