İşten ayrılırken yıllık izin ücreti ödenir mi, nasıl hesaplanır?

Kullanılmayan yıllık izin, iş sözleşmesi sona erdiği anda ücret alacağına dönüşür. 4857 sayılı İş Kanunu m.59 'herhangi bir nedenle sona erme' dediği için ayrım yoktur: istifa eden, işveren tarafından çıkarılan, hatta haklı nedenle tazminatsız çıkarılan çalışan da hak edip kullanmadığı izin günlerinin ücretini son çıplak brüt ücreti üzerinden alır. İstifa eden çalışan kıdem tazminatına hak kazanmasa bile izin alacağını kaybetmez. Çalışanın ölümü hâlinde bu ücret hak sahiplerine ödenir (m.59).

Bu alacağın tek doğum anı fesihtir: sözleşme devam ederken yıllık izin paraya çevrilemez, çünkü izin hakkından vazgeçilemez (4857 m.53). İzinlerin hangi yıldan kaldığı da önemsizdir — üç yıl önce hak edilen günler dahil tüm birikmiş bakiye, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücret üzerinden tek kalemde ödenir (m.59 ve Yargıtay'ın yerleşik uygulaması).

Hesap iki adımdır: aylık çıplak brüt ücret 30'a bölünerek günlük ücret bulunur, bu tutar kalan izin günü sayısıyla çarpılır. Çıplak brüt, fazla mesai karşılıkları, primler ve sosyal yardımlar hesaba katılmadan bulunan temel ücrettir (4857 m.57). Örnek: aylık çıplak brüt ücreti 60.000 TL olan ve 10 gün kullanılmamış izni bulunan çalışana 60.000 ÷ 30 × 10 = 20.000 TL brüt izin ücreti tahakkuk eder.

Bu tutar brüttür ve bordroda ücret gibi işlem görür: gelir vergisi ile damga vergisi kesilir, SGK uygulamasında prime esas kazanca dahil edilir. Kıdem tazminatının gelir vergisi istisnası izin ücreti için geçerli değildir. Çalışanın eline geçen net tutar, bu kesintilerden sonra kalan kısımdır.

İzin ücreti alacağında zamanaşımı 5 yıldır (4857 sayılı Kanun Ek m.3, 7036 sayılı Kanun ile) ve süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar (m.59). Bunun pratik sonucu şudur: yıllık izin hakkı çalışma sürdüğü müddetçe sönmez. 15 yıllık bir çalışanın birikmiş tüm kullanılmamış günleri fesih anında ödenmek zorundadır. Talebin fesihten itibaren 5 yıl içinde ileri sürülmesi gerekir.

İşveren feshinde ihbar süresi ile yıllık izin iç içe geçemez (4857 m.59): çalışana ihbar süresini 'izinli' geçirterek kalan izin borcunu eritmek mümkün değildir. İhbar süresi ve yeni iş arama izni ayrı hesaplanır, kullanılmayan izin günleri yine ücret olarak ödenir.