Türkiye'de doğum izni nasıl işler?

Türkiye'de doğum izni toplam 24 haftadır: doğumdan önce sekiz, doğumdan sonra on altı hafta — ve bu sürede kadın işçi çalıştırılamaz (İş Kanunu m.74, 7578 sayılı Kanun'la 1 Mayıs 2026'da 16 haftadan 24 haftaya çıkarıldı). Çoğul gebelikte doğum öncesi bölüme iki hafta eklenir ve toplam 26 haftaya çıkar. Doğum sonrası on altı hafta mutlak çalıştırma yasağıdır: feragat edilemez, kısaltılamaz.

Sürenin ön tarafı esnektir. Doktor onayıyla kadın işçi doğumdan önceki iki haftaya kadar çalışmaya devam edebilir ve doğumdan önce kullanılmayan her hafta doğum sonrasına aktarılır (m.74, 7578 ile değişik). Erken doğumda da aynısı geçerlidir: kullanılamayan doğum öncesi süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Gebelik süresince periyodik kontroller için verilen izin ücretlidir.

İşveren 24 hafta boyunca ücret ödemekle yükümlü değildir. İş sözleşmesi askıya alınır ve SGK, geçici iş göremezlik ödeneğini doğrudan çalışana öder: iznin her günü için günlük kazancın üçte ikisi, yatarak tedavi günlerinde yarısı (5510 sayılı Kanun m.18). Günlük kazanç son on iki ayın prime esas kazancından hesaplanır (5510 m.17) ve prime esas kazanç tavanıyla — 2026'da aylık 297.270 TL — sınırlıdır. Yüksek maaşlı çalışanlarda ödenek, gerçek maaşın üçte ikisinin belirgin biçimde altında kalır.

Ödenek için doğumdan önceki bir yıl içinde en az 90 gün kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması gerekir (5510 m.18). Bu şartı sağlamayan çalışan 24 haftalık iznin tamamını yine kullanır — izin iş hukukundan, ödeme sosyal güvenlikten gelir — ama ödenek alamaz. SGK ayrıca 2026'da 1.621 TL tutarında bir defalık emzirme ödeneği öder (5510 m.16). Birçok işveren ödeneği gönüllü olarak tam maaşa tamamlar, ancak yasal bir zorunluluk yoktur.

Babalık izni, doğumda kullanılan on günlük ücretli izindir: 2015'te beş gün olarak eklenen süre, 7578 sayılı Kanun'la 1 Mayıs 2026'dan itibaren iki katına çıkarıldı (İş Kanunu Ek m.2). Yine de haftalarca süren bir blok değildir — ekip planını buna göre kurun.

İki devir hali vardır. Annenin doğumda veya doğum sonrasında vefatı hâlinde kalan izni baba kullanır. Üç yaşından küçük bir çocuğu evlat edinen ailede ise eşlerden biri, çocuğun aileye teslim edildiği günden itibaren sekiz hafta izin kullanır (m.74).

İşe dönen anneye, çocuk bir yaşını dolduruncaya kadar günde toplam 1,5 saat ücretli süt izni verilir. Saatleri çalışan kendisi belirler ve bu süre çalışma süresinden sayılır (m.74).

Tam süreli dönmek yerine haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışma hakkı vardır: ilk doğumda 60, ikinci doğumda 120, sonraki doğumlarda 180 gün — çoğul doğumda bu sürelere 30 gün eklenir, çocuğun engelli doğması hâlinde süre 360 gün olarak uygulanır (m.74). Çalışılmayan yarım süre için İŞKUR, günlük brüt asgari ücret tutarında yarım çalışma ödeneği öder. Şartı son üç yılda 600 gün işsizlik sigortası primi ve analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içinde başvurudur (4447 sayılı Kanun Ek m.5).

İki uzun vadeli seçenek daha vardır. Anne, analık izninin bitiminden hemen sonra talebi hâlinde altı aya kadar ücretsiz izin kullanabilir (m.74). Ebeveynlerden biri ise çocuk mecburi ilköğretim çağına gelene kadar dilediği zaman kısmi süreli çalışmaya geçebilir — işveren bu talebi karşılamak zorundadır ve talep geçerli fesih nedeni sayılmaz (İş Kanunu m.13).

Hamilelik, doğum ve doğum izni kullanmak açıkça geçersiz fesih sebepleridir (İş Kanunu m.18). Otuz ve üzeri çalışanı olan iş yerlerinde altı ay kıdemi bulunan işçi işe iade davası açabilir. Hamilelik haberinin veya izin dönüşünün hemen ardından gelen fesih tam da bu açıdan mercek altına alınır. Gerçekten ilgisiz bir sebeple fesih hukuken mümkündür — ama sebebi ispat yükü işverendedir.